भारत सरकारने “बेटी बचाओ, बेटी पढाओ” अभियानांतर्गत सुरू केलेली सुकन्या समृद्धी योजना (SSY) ही मुलींच्या भविष्यासाठी अत्यंत सुरक्षित आणि फायदेशीर बचत योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे मुलींच्या उच्च शिक्षणासाठी आणि विवाहासाठी आर्थिक निधी तयार करणे.
सुकन्या समृद्धी योजना म्हणजे काय?
Sukanya Samriddhi Yojana ही भारत सरकारची लहान बचत योजना आहे जी मुलींच्या नावाने उघडली जाते. पालक किंवा कायदेशीर संरक्षक या खात्यात नियमित रक्कम जमा करतात आणि सरकारकडून निश्चित व्याजदर मिळतो.
योजनेचे उद्दिष्ट
- मुलींच्या उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक सहाय्य
- विवाहासाठी सुरक्षित निधी तयार करणे
- सुरक्षित आणि हमीदार परतावा
- करसवलतीचा लाभ
पात्रता निकष
- मुलगी भारतीय नागरिक असावी
- वय 10 वर्षांपेक्षा कमी असावे
- एका मुलीसाठी एकच खाते
- एका कुटुंबात जास्तीत जास्त दोन मुलींसाठी खाते (विशेष परिस्थितीत सवलत)
गुंतवणूक नियम
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| किमान गुंतवणूक | ₹250 प्रति वर्ष |
| कमाल गुंतवणूक | ₹1.5 लाख प्रति वर्ष |
| गुंतवणूक कालावधी | 15 वर्षे |
| खाते परिपक्वता | 21 वर्षांनी |
व्याजदर
सुकन्या समृद्धी योजनेचा व्याजदर सरकार दर तिमाहीला जाहीर करते. हा व्याजदर इतर बचत योजनांपेक्षा जास्त असतो.
- ✔ व्याज वार्षिक चक्रवाढ पद्धतीने मिळते
- ✔ व्याजदर वेळोवेळी बदलू शकतो
करसवलत (Tax Benefits)
- ✔ आयकर कलम 80C अंतर्गत करसवलत
- ✔ व्याज पूर्णपणे करमुक्त
- ✔ परिपक्वतेची रक्कम करमुक्त
ही योजना EEE (Exempt-Exempt-Exempt) प्रकारात येते.
आवश्यक कागदपत्रे
- मुलीचा जन्म दाखला
- पालक/संरक्षक यांचा आधार कार्ड
- पत्त्याचा पुरावा
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
- अर्ज फॉर्म
Step by Step खाते उघडण्याची प्रक्रिया
स्टेप 1: जवळच्या पोस्ट ऑफिस किंवा बँकेत जा
- आपल्या जवळच्या डाकघरात किंवा अधिकृत बँकेत भेट द्या.
- सुकन्या समृद्धी योजनेचा अर्ज फॉर्म घ्या.
65स्टेप 2: अर्ज फॉर्म भरा
- मुलीचे नाव आणि जन्मतारीख भरा
- पालकांची माहिती भरा
- पत्ता व संपर्क तपशील लिहा
- सर्व माहिती तपासून घ्या
स्टेप 3: कागदपत्रे जमा करा
- जन्म दाखला जमा करा
- आधार व पत्त्याचा पुरावा द्या
- फोटो जोडा
स्टेप 4: प्रारंभिक रक्कम जमा करा
- किमान ₹250 जमा करा
- पासबुक घ्या
- पासबुक सुरक्षित ठेवा
खाते कसे चालवावे?
- दरवर्षी किमान ₹250 जमा करणे आवश्यक
- 15 वर्षांपर्यंत नियमित गुंतवणूक
- जास्तीत जास्त ₹1.5 लाख प्रति वर्ष जमा करू शकता
अंशतः पैसे काढण्याची सुविधा
- मुलगी 18 वर्षांची झाल्यावर शिक्षणासाठी 50% रक्कम काढता येते
- विवाहासाठी 18 वर्षांनंतर रक्कम वापरता येते
परिपक्वता (Maturity)
- खाते 21 वर्षांनी परिपक्व होते
- संपूर्ण रक्कम व्याजासह मिळते
सुकन्या समृद्धी योजनेचे फायदे
- सुरक्षित सरकारी योजना
- उच्च व्याजदर
- करमुक्त परतावा
- मुलींच्या भविष्यासाठी मोठा निधी
उदाहरण (गणना)
जर आपण दरवर्षी ₹1,00,000 गुंतवणूक केली आणि सरासरी 8% व्याज मिळाले, तर 21 वर्षांनी सुमारे ₹40–45 लाखांपर्यंत निधी तयार होऊ शकतो (व्याजदरानुसार बदलू शकतो).
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. खाते ऑनलाइन उघडता येते का?
बहुतेक वेळा प्रत्यक्ष बँक/पोस्ट ऑफिसमध्ये जाऊन खाते उघडावे लागते.
2. एक वर्ष रक्कम जमा केली नाही तर?
दंड भरून खाते पुन्हा सक्रिय करता येते.
3. NRI मुलगी पात्र आहे का?
नाही, फक्त भारतीय नागरिक पात्र आहेत.
4. किती मुलींसाठी खाते उघडता येते?
जास्तीत जास्त दोन मुलींसाठी.
निष्कर्ष
सुकन्या समृद्धी योजना ही मुलींच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी सुरक्षित, लाभदायक आणि दीर्घकालीन गुंतवणुकीचा उत्तम पर्याय आहे. योग्य वेळी गुंतवणूक सुरू केल्यास शिक्षण आणि विवाहासाठी मोठा निधी सहज तयार होऊ शकतो.
ही योजना केवळ आर्थिक बचत नसून मुलींच्या सशक्तीकरणाचा महत्त्वाचा भाग आहे.