रमजान हा इस्लाम धर्मातील अत्यंत पवित्र महिना आहे. या महिन्यात मुस्लीम बांधव पहाटेपासून सूर्यास्तापर्यंत उपवास (रोजा) करतात. सूर्यास्तानंतर रोजा सोडताना जे प्रार्थना वाचन केले जाते, त्याला इफ्तारची दुआ म्हणतात.
इफ्तार म्हणजे काय?
इफ्तार म्हणजे सूर्यास्तानंतर रोजा (उपवास) सोडण्याची प्रक्रिया. दिवसभर उपाशी-तहान राहिल्यानंतर अल्लाहचे स्मरण करून खजूर किंवा पाणी घेऊन रोजा सोडला जातो.
इफ्तारची दुआ (अरबी मजकूर)
अरबीमध्ये दुआ:
اللَّهُمَّ إِنِّي لَكَ صُمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ
मराठी अर्थ
“हे अल्लाह! मी तुझ्यासाठी रोजा ठेवला, तुझ्यावर विश्वास ठेवला, तुझ्यावर भरोसा केला आणि तुझ्याच दिलेल्या रोजीवर मी इफ्तार करीत आहे.”
इफ्तारची दुआ म्हणण्याची स्टेप बाय स्टेप पद्धत
स्टेप 1: सूर्यास्ताची वेळ तपासा
सर्वप्रथम आपल्या शहरातील अचूक मगरीब (सूर्यास्त) वेळ जाणून घ्या. रोजा सूर्यास्तानंतरच सोडावा.
स्टेप 2: नियत (मनात उद्देश) ठेवा
मनात अल्लाहसाठी रोजा ठेवला आहे आणि त्याच्यासाठीच तो सोडत आहोत, अशी भावना ठेवा.
स्टेप 3: हात उचला (ऐच्छिक)
दुआ करताना हात उचलणे सुन्नत आहे, पण अनिवार्य नाही.
स्टेप 4: इफ्तारची दुआ वाचा
वर दिलेली अरबी दुआ शांतपणे आणि श्रद्धेने म्हणा.
स्टेप 5: खजूर किंवा पाणी घेऊन रोजा सोडा
हदीसनुसार, पैगंबरांनी (स.अ.व.) खजूराने किंवा पाण्याने रोजा सोडण्याची पद्धत ठेवली होती.
स्टेप 6: अल्लाहचे आभार माना
रोजा पूर्ण केल्याबद्दल अल्लाहचे आभार व्यक्त करा.
इफ्तारमध्ये खजूराचे महत्त्व
- खजूर नैसर्गिक साखरेचा उत्तम स्रोत आहे
- शरीराला त्वरीत ऊर्जा देते
- पैगंबरांची सुन्नत आहे
- पचनासाठी लाभदायक
इफ्तारची दुआ का महत्त्वाची आहे?
- रोजा पूर्ण केल्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे
- अल्लाहवरील विश्वास दृढ करणे
- आध्यात्मिक समाधान मिळवणे
- सुन्नती पद्धतीचे पालन करणे
रमजानमध्ये प्रत्येक क्षणाला सवाब (पुण्य) मिळते. इफ्तारची वेळ ही विशेष दुआ कबूल होण्याची वेळ मानली जाते.
इफ्तारच्या वेळी काय करावे?
- वेळेवर इफ्तार करावा
- दुआ विसरू नये
- संयम आणि शांती ठेवावी
- इतरांसोबत इफ्तार शेअर करावा
इफ्तारच्या वेळी काय टाळावे?
- उगाच गडबड करू नये
- अति खाणे टाळावे
- दिखावा करू नये
- वेळेआधी रोजा सोडू नये
रमजानमधील इफ्तारचे सामाजिक महत्त्व
इफ्तार केवळ उपवास सोडणे नाही, तर:
- कुटुंब एकत्र येण्याची वेळ
- गरीबांना अन्नदान करण्याची संधी
- समाजातील बंधुभाव वाढवणे
इफ्तारपूर्वीची आणखी एक दुआ
काही जण खालील दुआ देखील वाचतात:
ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ
अर्थ:
“तहान निघून गेली, शिरा तृप्त झाल्या आणि अल्लाहची इच्छा असेल तर पुण्य निश्चित झाले.”
FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1) इफ्तारची दुआ म्हणणे बंधनकारक आहे का?
नाही, पण ती म्हणणे अत्यंत पुण्यदायी आहे.
2) दुआ मराठीत म्हणू शकतो का?
हो, जर अरबी जमत नसेल तर आपल्या भाषेतही प्रार्थना करू शकता.
3) इफ्तार आधी की नंतर दुआ म्हणावी?
दुआ इफ्तार करताना किंवा खजूर घेण्याआधी म्हणावी.
4) रोज वेगळी दुआ म्हणू शकतो का?
हो, इफ्तारच्या वेळी कोणतीही चांगली दुआ करू शकता.
5) महिलांनी मासिक पाळीदरम्यान ही दुआ म्हणावी का?
हो, त्या रोजा ठेवत नसल्या तरी दुआ करू शकतात.
6) प्रवासात असताना इफ्तार कसा करावा?
स्थानिक सूर्यास्ताच्या वेळेनुसारच रोजा सोडावा.
7) खजूर नसेल तर काय करावे?
पाणी घेऊनही रोजा सोडू शकता.
निष्कर्ष
इफ्तारची दुआ ही फक्त एक प्रार्थना नसून ती अल्लाहप्रती कृतज्ञता, विश्वास आणि समर्पण व्यक्त करणारा क्षण आहे. रमजानच्या पवित्र महिन्यात रोजा ठेवणे आणि योग्य पद्धतीने इफ्तार करणे हे प्रत्येक मुस्लीमासाठी आध्यात्मिक उन्नतीचे साधन आहे.
रोजा म्हणजे फक्त उपवास नाही, तर संयम, शिस्त आणि आत्मशुद्धीची प्रक्रिया आहे. इफ्तारची वेळ ही आनंद, समाधान आणि दुआ स्वीकारली जाण्याची वेळ मानली जाते.